مراسم ازدواج زرتشتیان ایران و آشنایی با آیین رسم و رسوم ها

نویسنده این قسمت، از منابع مختلف، که برخی از آن ها بیش از صد سال قدمت دارند، روایت زیر را از آداب و رسوم سنتی عروسی زرتشتیان یزدی گردآوری کرده است (متن منبع قدیمی و گاه مبهم یا متناقض هستند. با این وجود، تصاویری وجود دارد که برخی از موارد جالب را نشان می دهد. در این بخش درباره مراسم ازدواج زرتشتیان ایران بیشتر خواهیم خواند:

آشنایی با مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

مقدمات

مردان جوان یزدی قبل از این که به ازدواج فکر کنند ابتدا امرار معاش می کنند و یا خانه ای مناسب برای خانواده می گیرند یا از امکان زندگی با والدین خود اطمینان می یابند.

پس از ملاقات خود یا از طریق خانواده، هنگامی که زن و مرد تصمیم به ازدواج می گیرند، آن ها را مطلع می کنند و از والدین خود رضایت می گیرند. نقش والدین این نیست که مانع باشند، بلکه باید به تصویر بزرگ نگاه کنند، عینی باشند و سپس تسهیل کنند.

زنی که با رضایت پدر و مادرش ازدواج می کند، این کار را به عنوان پادشاها جانینا (Padshaha Janina) انجام می دهد. اگر بدون رضایت آن ها ازدواج کند، آیا به عنوان خود رهیجنی (Khood Rehijni) چنین می کند؟

مگر این که والدین زوج و خانواده را به خوبی بشناسند یا قبلاً زوج را معرفی کرده باشند، توصیه و تأیید آن ها از یک فرآیند دو مرحله ای پیروی می کند: ابتدا تأیید اولیه مفهوم ازدواج و یک دوره نامزدی (مثلاً یک سال) که طی آن زمانی که زوج و خانواده بتوانند یکدیگر را بشناسند.

در مرحله بعد، پس از دوران نامزدی، زوج و خانواده وضعیت را دوباره ارزیابی می کنند. تنها در صورتی که یک موضوع بسیار جدی مانند یک مشکل شخصیتی یا مالی که قبلاً فاش نشده بود آشکار شود، آن ها از انجام ازدواج جلوگیری می کنند.

با این حال، اکثریت قریب به اتفاق مواقع، خانواده ها قبل از اعلام عمومی یکدیگر را بررسی می کنند، زیرا ادامه ندادن به ازدواج می تواند برای آبروی خانواده بسیار مضر باشد. در یک جامعه کوچک، غافلگیری ها و موانع غیرمنتظره معمولاً موضوعی نیستند، زیرا خانواده ها برای نسل ها یکدیگر را می شناسند. در یک جامعه بزرگ، والدین ممکن است تا حدودی محتاط تر باشند.

پیشنهاد ازدواج

پس از توجه والدین مرد به نیت پسر خود و یا پس از بررسی پسر برای معرفی کاندیدای مناسب از سوی والدین، در صورت موافقت همه، خانواده مرد به خانواده زن در منزل وی مراجعه می کنند.

در خانه این زن، خانواده مرد از والدین زن می پرسند که آیا دخترشان برای ازدواج آماده است؟ پدر و مادر زن نظر او را جویا می شوند و اگر او و خانواده اش به طور مشترک برای خواستگاری باز باشند، خانواده زن به خانواده داماد می گویند که او با چنین خواستگاری موافق است. خانواده مرد تنها پس از دریافت ضمانت در این زمینه، از زن خواستگاری می کنند.

مراسم نامزدی – نام جدسود

اگر زن از طریق پدر و مادرش قبول کند، دو خانواده برای برگزاری مراسم نامزدی (بهار فصل مطلوب است، از پاییز و زمستان پرهیز می شود) تاریخ تعیین می کنند و خانواده مرد برای انجام مقدمات به خانه بازمی گردند. در روزهای آینده یک انگشتر و یک ست لباس برای این زن خواهند داشت.

مراسم نامزدی در روز مقرر در خانه خانواده زن برگزار می شود. در آن جا خانواده داماد ست لباس های جدید را به عروس خانم تقدیم می کنند که شروعی برای هدایای متعدد برای عروس خانم و نوازش زیاد داماد و خانواده اش خواهد بود. (در این مرسوم است که داماد و خانواده تمایل خود را برای جلب رضایت او نشان می دهند و عروس آینده نیز اکراه نشان می دهد.)

عروس آینده لباس جدیدش را عوض می کند و دوباره با هیاهو به مجلس می آید. وقتی او می نشیند، داماد به عنوان نامزدی رسمی، حلقه ای را روی انگشت او می گذارد. دو خانواده شاد می شوند و غذاهای مخصوص تهیه شده را به اشتراک می گذارند، از جمله چای و شربت و …

بعد از مراسم نامزدی، خانواده عروس کیسه های کوچکی از میوه های خشک و آجیل به داماد و خانواده اش می دهند تا با خود به خانه ببرند. میوه های خشک و شیرینی نیز برای همسایه ها و برزگان خانواده فرستاده می شود. گاهی اوقات با تعارف زیاد همراه با نوازندگان و گلبرگ گلی که در جلوی راهپیمایی پخش می شود. و بدین وسیله نامزدی را به جامعه اعلام می کنند.

• نام مراسم نامزدی در مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

مراسم نامزدی را نامجدسود می گویند (در جای دیگر: نام پادوون یا نمزاد کردان) به معنای نام گذاری یا اعلام کردن. نامزاد همچنین به معنای سخن گفتن است. عروس آینده تا این زمان ناکارده نام به معنای بی نام یا ناگفته است.

از این مرحله به بعد عروس در تمام مراسم مذهبی به داماد وصل می شود. خود مراسم عقد را نکه کردان به معنای تایید می نامند. شکستن قرارداد ضمنی نامزدی منجر به از دست دادن چهره بزرگ برای خانواده ها و دوری جستن از طرف متخلف توسط بقیه افراد جامعه می شود.

تور برای هدیه و دوش

در روزهای بعد، داماد به شهرهای مختلف سفر می کند تا برای نامزدش هدایایی تهیه کند. او پس از بازگشت از سفر، هدایایی را که جمع آوری کرده بود به مادرش می دهد و مادرش هدایا را به خانه عروس می برد و به نامزد پسرش تقدیم می کند.

عروس همچنان به دریافت هدایا ادامه می دهد. در طول اولین جشن بزرگ مذهبی که پس از اهدای اولیه هدایا انجام می شود، داماد برای نامزدش یک کتیبه (کلاه جمجمه) از پارچه ابریشمی سبز یا قرمز می فرستد. به مناسبت جشن مذهبی، زوجین ممکن است با هم از زیارتگاه مذهبی یا عبادتگاهی دیدن کنند.

مراسم خواستگاری

زن و شوهر و خانواده تا این زمان می دانند که آیا مانعی برای روند وجود دارد یا خیر. و اگر همه چیز خوب باشد، تاریخ را برای برگزاری مراسم نامزدی انتخاب می کنند. اقوام به نامزدی دعوت می شوند که خانواده داماد برای آن یک سینی شیرینی سنگی، یک روسری ابریشم سبز، یک جفت کفش نو، یک کتیبه دیگر (کلاه جمجمه) برای عروس و یک انار با هفت تا بیست و سه سکه تهیه می کنند. درج شده است. در طول مراسم سینی را دور می زنند و مهمانان یک تکه قندان از سینی برمی دارند.

داماد شخصاً انار را به عروس خود تقدیم می کند و زنان خانواده او کفش های جدید را بر سر او می گذارند. وقتی پاهایش را در کفش فرو می‌ کند، به طور نمادین نشان می‌ دهد که با نامزدش راه می‌ رود و شریک زندگی واقعی شوهر آینده‌ اش شده است. در این مرحله، حاضران می گویند “هابارو، هابارو، هابارو، آی شاباش” که تقریباً به عنوان “هورا، هور، هور، آفرین” ترجمه شده است.

مراسم حنا

صبح روز قبل از عروسی، خانواده داماد به خانه عروس می‌رسند و سینی حنا (فارسی حنا)، سینی صمغ کتیرا (صمغ طبیعی که از شیره خشک شده چندین گونه حبوبات به‌دست می‌آیند) به خانه عروس می‌رسند. از جنس Astragalus و صابون، شانه، کیسه کوچکی که برای مالیدن بدن در هنگام حمام استفاده می شود، تکه سنگ چخماق برای مالیدن پاشنه پا هنگام حمام و مجموعه ای از پارچه ها!

زنان حنا را می کوبند و خمیری درست می کنند که ابتدا به دست و پای عروس و سپس به دست و پای خود می مالند. (معلوم نیست که برای عروسی به صورت طرح بوده یا رنگ آمیزی وسیع دست و پا. ظاهراً هر دو سیستم عموماً توسط زنان یزدی انجام می شده است)

[در هند، پارسی‌ ها معمولاً تصور می‌ کنند که استفاده از حنا آداب و رسوم مسلمانان یا هندو است،نه زرتشتی! گیاهی که از برگ های آن پودر حنا درست می شود. Lawsonia inermis، بومی اقلیم های خشک همسایه یزد مانند کرمان (بم)، سیستان و بلوچستان است. ژان باپتیست تاورنیه در توصیف یزد در سال 1654 نقل می کند (I، ص 171) که بومیان یزد «گلاب فراوان و عصاره ای از حنا درست می کنند که از آن برای سرخ شدن دست ها و ناخن های خود استفاده می کنند.

مهمانی داماد با دریافت یک لگن مسی و شیرینی از خانواده عروس به خانه های خود برمی گردند.

مراسم هدیه کفش در مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

صبح یا اوایل بعد از ظهر روز عروسی، مادر، خواهر و اقوام منتخب داماد به خانه عروس می روند. تا به عروس کمک کنند تا موهایش را برای مراسم ازدواج زرتشتیان ایران بشوید. یک سینی کفش هم با خود می برند. عروس به نوبه خود به همه معلمان، مادرشوهر و خواهرشوهر خود یک جفت کفش و یک حبه قند می دهد. در حالی که او این هدایا را به آنها می دهد، دست آنها را می بوسد.

پس از اتمام این وظایف و تشریفات، مهمانی داماد به خانه بازمی گردد تا برای شام عصری که قبل از مراسم عروسی برگزار می شود، به پختن غذا ادامه دهد.

ورود مهمانان، شروع جشن

طبق گزارشی که یک زن انگلیسی در سفرهای خود مراسم عروسی یزدی را مشاهده کرده است. میهمانان حدود ساعت 13 به خانه عروس می رسند. بعدازظهر به شادی و خوش گذرانی می پردازند، همچنین صحبت کردن، تنبور زدن، نوشیدن چای و شربت، و خوردن انواع خوراکی ها.

حوالی ساعت 5 بعدازظهر، ساقدوش مر یا بهترین مرد داماد وارد گروهی می شود. که چهار سینی چوبی بزرگ، یکی پر از سیب، گلابی و انار برای مناسبات مردانه عروس حمل می کند. دومی با نان و نوعی شیرینی که یزد به آن معروف است و شبیه لیوان تابیده یا ابریشم خام است. سومی شامل لباس عروس تهیه شده توسط داماد. چهارمی که نان های شکر را برای عروس و اعضای خانواده اش در دست دارد.

نان و شیرینی به میهمانان تحویل داده می شود. و پس از آن مردان بازنشسته می شوند و زنان را می گذارند تا عروس را در پوشیدن شلوار شکوفه مانند، ردایی روان از ابریشم سبز و دارچینی و لباسی ژاکت مانند بلند از پارچه طلا بپوشانند. شال ابریشمی سبز رنگ که از آن سکه‌های طلا آویزان است، سر را می‌پوشاند و با زیور طلایی سنگین که روی پیشانی قرار دارد، در جای خود نگه داشته می‌شود.

هدایا و خریدهای عروسی:

عروس همچنین النگوهای نقره، انگشتر طلا با زمرد و گردنبند نقره ای زنجیر نقره ای که از آن «طلسم بسیار زیبا به اندازه نعلبکی صبحانه» با نقش برجسته زرتشت آویزان شده است. صحنه های مختلفی از زندگی او می گذارد. و آتش مقدس همچنین از گردنبند دو جعبه نقره ای کوچک که حاوی کتاب مینیاتوری دعاهای اوستایی است آویزان شده است.

وقتی عروس بیرون می‌آید، همه مهمان‌ها به او خوشامد می‌گویند و یک شاخه گل مرت و یک انار به او تقدیم می‌کنند (به بارسوم و هاوما مراجعه کنید). این شادی با نواختن تنبور، خندیدن و صحبت کردن با صدای بلند ادامه می یابد و او به آنچه گفته می شود توجه می کند.

شام پذیرش

خانواده داماد عصر برای بار دوم به خانه عروس می آیند. این بار با سینی شام، خورش و گل (معمولاً گل لاله). مهمانان از طرف عروس و داماد، نایب یا بهترین مرد داماد و کشیشان (دستور و موبد) برای شام دعوت می شوند که به طور تشریفاتی با شام پذیرایی آغاز می شود.

در اینجا عروس اولین کسی است که دستش را در غذا می گذارد تا شروع به خوردن کند.اما خانواده داماد یک لقمه غذا در دهان عروس و همچنین در دهان مادر و خواهران عروس می گذارند. یک ملحفه یا سفره روی زمین پهن می کنند و پس از نشستن مهمانان روی سفره، سینی های غذا جلوی آنها قرار می گیرد.

شروع مراسم جشن گرفتن عروس

مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

حدود ساعت 20:30 نایب یا بهترین مرد داماد بلند می شود و از عروس می پرسد که آیا می خواهد با داماد ازدواج کند یا خیر! عروس دراز می کشد و وانمود می کند که خواب است و با شال ابریشمی سبز پوشیده شده است. بهترین مرد همراه با همفکرانش نزد عروس خفته می آید و با صدایی آمرانه می پرسد (مثلاً) گوهر دختر شیرین و خدا پرست می خواهی با مهربان ازدواج کنی؟ عروس جوابی نمی دهد و بهترین مرد رو به دوستانش می کند و می گوید: جواب نداد.

یازده بار، همفکران بهترین مرد، هر بار با صدای بلندتر، به او می‌پیوندند و سؤال را می‌پرسند. سرانجام عروس اکراه پاسخ می دهد: «بیل» (یعنی بله) که فریادهای شادی و کشمکش را دعوت می کند تا برود و داماد را مطلع کند.

اندکی بعد، عروس اکراه می‌پذیرد، پدر عروس از اتاقی بیرون می‌آید که بسته‌ای بزرگ حاوی لباس‌های داماد را حمل می‌کند. تنبورها بیرون آورده می شود، چای سرو می شود و مهمانان حدود یک ساعت آواز می خوانند و می رقصند تا زمان بدرقه تشریفاتی عروس به خانه داماد – خانه جدیدش – برای مراسم عقد باشد.

تشریفات عروسی زرتشتیان

کل گردهمایی یک صفوف با عروس و همراهی در نزدیکی سرش تشکیل می دهد. عروس توسط دو اسکورت، معاون داماد که بازویش را در دست دارد و یکی دیگر از اعضای گروه در کنار عروس قرار می گیرد. همسر معاون داماد با حمل یک جعبه کوچک زیر بغل خود را دنبال می کند. چند نفر از اعضای مهمانی در حالی که لاله‌هایی را که قبلاً توسط خانواده داماد آورده بودند، هدایایی برای داماد و چراغ‌هایی برای روشن کردن راه با خود حمل می‌کنند، جلوی عروس عروس می‌روند.

هنگامی که راهپیمایی شروع به راه رفتن می کند، عروس ناگهان اعلام می کند که ادامه نخواهد داد. معاون داماد که با خود هدایایی از طرف داماد برای عروس دارد، سعی می کند او را متقاعد کند که نظرش را تغییر دهد. بعد از بحث و جدل زیاد و شوخ طبعی، به عروس اکراه (از طریق معاونش) هدیه می دهد و عروس چهار قدم راه می رود و می ایستد. مشاجره و بدگویی از سر گرفته می شود. هدیه دیگری به او می دهند، چند قدمی راه می رود و دوباره می ایستد.

ادامه مراسم عروسی زرتشتیان:

این کار تا رسیدن موکب به خانه داماد ادامه دارد. تا این زمان، عروس پول کافی برای نیازهای خود و همچنین وسایل خانه ای که برای نگهداری از خانه باید خریداری کند. جمع آوری کرده است. موضوع در سراسر، نیاز به نوازش و جلب نظر عروس از طریق هدایا و وسایل دیگر است. هدایایی که نشانه ای از فداکاری داماد و خانواده او است. عروس از طرف خود بی میلی نشان می دهد و منتظر است تا او را وادار کنند که خانه خود را ترک کند و زندگی خود را از نو آغاز کند.

کاهنان برای روشن کردن آتش تشریفاتی پیش خواهند رفت. پس از ورود عروس به خانه داماد، تمام جماعت سه بار دور آتش می چرخند. و پس از آن مادر و خواهران داماد هدایای دیگری به عروس می دهند. جماعت وارد خانه داماد می شوند و می نشینند. بزرگان گروه شمع هایی را که در دست گرفته اند روشن می کنند و به دنبال عروسی می گردند که در آخرین نمایش بی میلی سعی می کند خود را پنهان کند.

مراسم عروسی مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

وقتی او را پیدا می کنند، در حالی که او همچنان اکراه دارد، او را به نشستن روی سفره یا ملافه ازدواج (امروزه یک صندلی) هدایت می کنند. پس از نشستن او، داماد دعوت می شود تا کنار عروسش بنشیند. پس از نشستن زن و شوهر، کشیش ها با درخواست رضایت عروس برای ازدواج، برای مراسم مذهبی آماده می شوند.

او دو بار پاسخ نمی‌دهد، اما وقتی برای بار سوم از او پرسیده می‌شود. با پاسخ آهسته “بله، بله” موافقت می‌کند. اگر عروس جواب “بال” ندهد، ازدواج نمی تواند ادامه یابد. با بله گفتن پس از مدتی فکر، عروس نشان می دهد که در تصمیم گیری از اراده و انتخاب آزاد خود استفاده می کند.

کشیش از مهمانان حاضر می پرسد که آیا او را شنیده اند و آیا آنها شاهد رضایت هستند؟ مردها فریاد می زنند: «بیل، بیل».

یک بشقاب میوه که با یک ورقه ابریشم سبز پوشانده شده است. توسط یکی از اعضای منتخب جمع، بالای سر داماد قرار می گیرد. اکنون کشیشان شروع به خواندن قانون دین، نصایح و پندهایی می کنند که داماد برای ادامه مراسم باید آنها را بپذیرد. پس از قبولی، به مردی که سینی میوه را بالای سر داماد می‌گیرد، روکش ابریشمی هدیه داده می‌شود.

نوشیدنی تهیه می شود که ابتدا به زوج و سپس به همه مهمانان تقدیم می شود. سپس زن و شوهر به راه رفتن در اطراف آتش (احتمالاً هفت بار) هدایت می شوند. و همه سرودها و آهنگ هایی را که برای آنها شناخته شده است می خوانند. به زن و شوهر چراغ نفتی داده می شود تا آن را نگه دارند و به در ورودی خانه هدایت می کنند و در آنجا مقداری روغن روی آستانه می ریزند.

جشن روز اول مراسم ازدواج زرتشتیان ایران

صبح روز بعد، داماد به خانه پدرشوهرش می رود و یک قند به او هدیه می دهد و دست او را می بوسد و گوسفندی را به افتخار پدر شوهر قربانی می کند.

پس از انجام قربانی، داماد از نوشیدنی های تازه می گیرد. و سپس به خانه باز می گردد. پدرشوهر گوسفند را در تابه ای مسی کباب می کند و کف آن مقداری نان می گذارد. در همان زمان، خانواده عروس شیرینی تهیه می کنند. خانواده عروس گوسفند بریان شده و شیرینی های تازه آماده شده را برای ضیافت با مهمانان دعوت شده به خانه داماد می برند. آنها همچنین یک فرش و مبلمان برای زوج جدید با خود می برند.

خانواده عروس به محض ورود به خانه داماد، گوشت را تکه تکه کرده و شیرینی ها را به شکل لوزی برش داده و به مهمانان تقدیم می کنند.